حقوق و توسعه

دکتر محمد اسماعیلی

این روزها که بسیاری از مردم در خانه به سر می برند، دیدن فیلم و آشنایی با آثار سینمایی یکی از سرگرمی‌های بسیار رایج است. به همین خاطر تصمیم گرفتم برخی آثار سینمایی‌ای را که به  درک و شناخت نظام قضایی و جنایی، مخصوصاً در دنیای انگلوساکسون کمک می کند، به دوستان معرفی کنم. من در  این فیلم ها با توجه به اینکه رشته دانشگاهی خودم حقوق کیفری و جرم شناسی است، به سینما و نظریه جرم هم توجه دارم؛ یعنی نظریه ای که سینما درباره پدیده جنایی ارائه می دهد؛ به نحوی که  بیشتر اوقات سینما گرها در تحلیل پدیده جنایی  از جرم شناس ها خیلی جلوتر هستند.

1. برای دیدن فیلم دادگاهیِ خوب معلوم است که باید از «12 مرد خشمگین» سیدنی لومت شروع کنید. توصیه می کنم بعد از آن «کشتن مرغ مقلد» رابرت مالیگن، « شاهدی برای تعقیب» بیلی وایلدر و از همه مهم تر «آناتومی یک قتل» ساخته اتو پرمینجر را ببینید.

 بعد از آن «عدالت برای همه» با بازی فوق العاده زیبای آل پاچینوی جوان را نگاه کنید. فیلمی که شما را مخصوصاً اگر یک وکیل جوان باشید، تا مدت‌ها تحت تأثیر قرار می دهد. بعد «حکم» را با بازی بسیار زیبای پل نیومن ببینید. این فیلم دنیای وکلای آمریکایی را به صورت لخت و عریان به شما نشان می دهد. بعد «ترس کهن» ساخته گرگوری هابلیت را ببیند که یک فیلم فوق العاده با موسیقی بسیار زیباست و من آن را بارها نقد کرده ام و راجع به آن در جاهای مختلف صحبت کرده ام. بعد «رقصنده در تاریکی» لارنس فون ترین را ببینید که حتماً «شکست امواج» این سازنده را هم دیده اید و اگر ندیده اید، حتما آن را از دست ندهید؛ چون این دو اثر فون ترین از شاهکارها و آثار ماندگار سینمایی است.

برای دیدن یک فیلم تمام عیار دادگاهی، «محاکمه در نورنبرگ» استنلی کریمر را تحت هیچ شرایط از دست ندهید. این فیلم یک شاهکار سینمایی است و موضوع آن محاکمه قضاتی است که در جریان جنایات ارتکابی توسط آلمان نازی دست داشته اند و درواقع «محاکمه محاکمه گران» است. این فیلم نامزد یازده جایزه اسکار بود  و اسپنسر تریسی برای بازی در این فیلم جایزه اسکار بهترین بازیگر نقش اول مرد را گرفت.

من حتی برای یک فیلم دادگاهی فوق العاده خوب، «بوی خوش زن» با بازی شگفت انگیز آل پاچینو که برای آن جایزه اسکار گرفت را هم پیشنهاد می کنم. چون در انتهای فیلم یک جلسه محاکمه واقعی و تکان دهنده است که حتما باید آن را ببینید و بسیار لذت ببرید. «وکیل مدافع شیطان» - باز هم با بازی آل پاچینو- را هم که معلوم است باید ببینید.

2.   فیلم های مرتبط با نظریه جرم را هم چندتایی فعلاً به شما معرفی می کنم. در اینجا هم به نظرم معلوم است که باید با «پرتقال کوکی» استنلی کوبریک شروع کنید. من راجع به این فیلم چیزی نمی گویم. خودتان ببینید و قضاوت کنید که کوبریک چه چالش قابل توجهی در نظریه های رایج جنایی ایجاد کرده و نه تنها پوزیتیویسم جنایی را به سخره کشیده، بلکه زوال و بی‌فایدگی اصلاح و درمان را نیز به تصویر کشیده است.  بعد پیشنهاد می کنم «فیلمی کوتاه درباره کشتن» کیشلوفسکی را ببینید که در واقع اپیزود پنجم «ده فرمان»  است. اگر جرم‌شناسی یا روان‌شناسی جنایی درس می دهید، دیدن این فیلم مهم را به دانشجویان تان حتما توصیه کنید. بعد فیلم های دارابونت را ببینید: «مسیر سبز» و «رستگاری در شائو شنگ». این دو فیلم آبروی کیفرشناسی نو و نظام زندانها را برده و تأثیر فوق العاده ای بر درک عموم از نظام مجازات ها گذاشتند. همین طور «پاپیون» فرانکلین جی شافنر که خیلی قبل تر ساخته شده است.

بعد دو تا از فیلم های مهم  برادران کوئن را ببینید: « فارگو» و « جایی برای پیرمردها نیست.» این دو فیلم، فوق العاده جذاب و تکان‌دهنده هستند و کاش بشود در یک کارگاه سینما و نظریه جرم راجع به آنها قدری گفتگو کرد.

«سکوت بره ها» جاناتان دمی را ببینید با بازی فوق العاده جودی فاستر و آنتونی هاپکینز و  «بی خوابی» کریستوفر نولان را ببینید؛  بازهم با بازی آل پاچینوی دوست داشتنی و «آخرین گام های یک محکوم به مرگ» را ببینید از تیم رابینر با بازی شون پن.

فیلم های دیوید فینچر را ببینید: «هفت» که خیلی خیلی مهم و فوق العاده زیباست. «دختری با خالکوبی اژدها» و «دختر گم شده» که هر دو ارزش جرم شناسی بسیار ویژه ای دارند.

از میشل هانکه کارگردان آلمانی، «روبان سفید» و «پنهان» را ببینید و از تروفو «چهارصد ضربه» را.

از فیلم های کلینت ایستوود، فیلم فوق العاده زیبای «رودخانه مرموز» که به بزهدیدگی اطفال و خیلی چیزهای دیگر مربوط است و اثر ماندگار «نابخشوده» را ببینید. این هردو فیلم مخصوصاٌ اولی تا مدت ها بر شما تأثیر فراوان می گذارد.

همچنین دو فیلم «چشمان کاملاً بسته» و «درخشش» کوبریک را ببینید که بدون تردید ارزش جرم‌شناختی بسیاری دارند.

اگر می خواهید یک کارگاه سینمایی حقوق بین المللی کیفری، حقوق جنگ یا حقوق بشر دوستانه راه بیندازید پیشنهاد می کنم، «محاکمه در نورنبرگ» استنلی کریمر، «راه های افتخار» و «غلاف تمام فلزی» و «دکتر استرنجلاو» کوبریک، «نجات سرباز رایان» و «فهرست شیندلر» استیون اسپیلبرگ، «پیانیست» و «دوشیزه و مرگ» رومن پولانسکی و «هتل رواندا» ساخته تری جرج را انتخاب کنید.

و بالاخره اگر می خواهید درباره «عدالت پیشگیرنده» فیلمی ببینید، «گزارش اقلیت» اسپیلبرگ را ببینید و اگر می خواهید به «عدالت ترمیمی»  از دریچه تازه‌ای نگاه بیندازید،  «باران ساز» فرانسیس فورد کاپولا را ببینید و اگر مایلید فیلمی درباره سرکوب مجرمین جنسی نگاه کنید، «بچه های کوچک»  تاد فیلد  با بازی کیت وینسلت را ببینید.

یقیناً فیلم های مرتبط با نظریه های جرم و مجازات خیلی زیاد هستند و من فقط تعداد محدودی را برای شما اینجا معرفی کردم و امیدوارم در آینده نزدیک بتوانم با مشورت دوستان و با دسته بندی‌ای دقیق تر، فیلم های بیشتری معرفی کنم.